وقتی شب‌ها یه پیژامه‌ی نرم و راحت می‌پوشیم، احتمالا هیچ‌وقت بهش فکر نمی‌کنیم که این لباس چه مسیر طولانی‌ای رو طی کرده تا به کمد ما رسیده. پیژامه یکی از اون لباس‌هایی‌ه که شاید ساده به نظر برسه، ولی داستانش از قلب ایران شروع می‌شه، از هند عبور می‌کنه، توی اروپای ویکتوریایی جا خوش می‌کنه و بالاخره تبدیل می‌شه به یکی از نمادهای راحتی و شیک‌پوشی زنانه در دنیای امروز.

توی این مطلب می‌خوایم این مسیر جالب رو دنبال کنیم؛ از ریشه‌ی فارسی کلمه تا اینکه چطور پیژامه از یه شلوار ساده‌ی مردانه به یکی از پرطرفدارترین گزینه‌های لباس خانگی زنانه تبدیل شد.

ریشه‌ی فارسیِ کلمه‌ای که همه‌جای دنیا می‌شناسنش

جالبه بدونید که خود کلمه‌ی «پیژامه» یا همون pajama انگلیسی، مستقیما از زبان فارسی وارد زبان‌های دیگه شده. این واژه از ترکیب دو بخش تشکیل شده: «پای» به معنای پا و «جامه» به معنای پوشاک. یعنی در اصل، پیژامه یعنی «جامه‌ی پا» یا لباسی که پاها رو می‌پوشونه.

این نوع شلوار گشاد و سبک که با بند یا کمربند دور کمر بسته می‌شد، قرن‌ها پیش در ایران و بعد در سرزمین‌های هم‌جوار مثل شبه‌قاره‌ی هند رایج بود. برخلاف تصور امروزی‌مون، این لباس اصلا برای خواب طراحی نشده بود؛ بلکه یه لباس روزمره و کاربردی بود که هم مردها و هم زن‌ها، به‌خصوص توی آب‌وهوای گرم، اونو به‌جای شلوارهای تنگ و چسبان می‌پوشیدن.

از هند تا انگلستان؛ سفری که با استعمار شروع شد

داستان ورود پیژامه به دنیای غرب به قرن هفدهم برمی‌گرده، زمانی که بازرگانان و بعدها مستعمره‌داران انگلیسی در هند با این لباس آشنا شدن. اون‌موقع بهش می‌گفتن «شلوار مغولی» و به‌عنوان یه لباس راحتیِ خانگی برای مردهای انگلیسی که در هند زندگی می‌کردن، مورد استقبال قرار گرفت. اما این مد اولیه چندان دوام نیاورد و بعد از مدتی فراموش شد.

چیزی که واقعا پیژامه رو به دنیای غرب معرفی کرد، حضور گسترده‌ی سربازها و کارمندهای شرکت هند شرقی بریتانیا در شبه‌قاره‌ی هند، طی قرن هجدهم و نوزدهم بود. این افراد وقتی به کشورشون برمی‌گشتن، این لباس راحت رو هم با خودشون می‌آوردن. کم‌کم از حدود دهه‌ی 1870 میلادی، در دوران ویکتوریا، پیژامه به‌عنوان لباس خواب مردانه در بریتانیا جا افتاد و جایگزین لباس‌های خواب بلند و شبیه ردا شد که تا اون‌موقع رایج بودن.

وقتی پیژامه وارد دنیای زنانه شد

تا اواخر قرن نوزدهم، پیژامه اساسا یه لباس مردونه محسوب می‌شد. زن‌ها معمولا پیراهن‌های خواب بلند و گشاد می‌پوشیدن. اما رفته‌رفته، به‌خصوص زن‌هایی که سفرهای زیادی داشتن یا به مد روز اروپا آشنا بودن، شروع کردن به کنار گذاشتن پیراهن خواب سنتی و امتحان کردن ست‌های پیژامه.

نقطه‌ی عطف واقعی این ماجرا اما دهه‌ی 1920 میلادی بود، زمانی که کوکو شنل، طراح مشهور فرانسوی، ست‌های پیژامه‌ی ابریشمی و شیک برای زنان طراحی کرد. این ست‌ها دیگه فقط برای خواب نبودن؛ زن‌ها اون‌ها رو برای استراحت در خونه، پذیرایی از مهمون و حتی گشت‌وگذار در کنار ساحل می‌پوشیدن. از همون‌جا بود که پیژامه تبدیل به یه نماد از ظرافت و مد زنانه شد، نه فقط یه لباس خواب ساده.

توی دهه‌ی 1930 هم این روند ادامه پیدا کرد؛ ست‌های ابریشمی و ساتنِ پیژامه حتی توی مجله‌های مد و روی فرش قرمز هالیوود هم دیده می‌شدن. زنان مشهور اون دوره با پیژامه‌های براق و خوش‌دوخت عکس می‌گرفتن و این لباس دیگه از حریم خصوصی اتاق خواب بیرون اومده بود.

از یک مد گذرا تا بخش ثابت کمد لباس زنانه

بعد از دوران طلایی هالیوود، پیژامه دیگه هیچ‌وقت از دنیای مد زنانه بیرون نرفت. با گذشت دهه‌ها، طرح‌ها و پارچه‌های مورد استفاده هم متنوع‌تر شدن؛ از پنبه‌ی ساده و راحت گرفته تا ساتن، حریر مصنوعی و پارچه‌های کشی که امروز توی اکثر لباس‌های راحتی می‌بینیم.

نکته‌ی جالب اینه که با وجود گذشت بیش از یک قرن، فلسفه‌ی اصلی پیژامه هنوز همون چیزیه که از اول بود: راحتی. همون چیزی که باعث شد پای‌جامه‌ی فارسی، هزاران کیلومتر اون‌طرف‌تر، توی اروپا و آمریکا هم محبوب بشه، امروز هم دلیل اصلی محبوبیتشه.

امروزه دیگه پیژامه فقط یه شلوار ساده نیست؛ ست‌های کامل شامل تاپ، شلوار و حتی روب‌دوشامبر، بخش جدایی‌ناپذیری از دنیای لباس خانگی زنانه شدن. اگه شما هم دنبال یه ست پیژامه‌ی راحت و شیک برای خونه می‌گردید که همون حس راحتی قرن‌ها پیش رو با ظاهری امروزی ترکیب کرده باشه، می‌تونید مجموعه‌ی لباس خانگی سایت آووکادو رو ببینید.

چرا این لباس هنوز محبوبه؟

اگه به این تاریخچه‌ی طولانی نگاه کنیم، متوجه می‌شیم که پیژامه هیچ‌وقت فقط یه «لباس خواب» ساده نبوده. از یه لباس روزمره در ایران باستان، تا نمادی از راحتی در برابر قوانین سخت‌گیرانه‌ی مد اروپایی، تا امروز که به‌عنوان بخشی از سبک زندگی راحت و شیک زنانه شناخته می‌شه، این لباس همیشه یه چیز مشترک داشته: توجه به آسایش کسی که اونو می‌پوشه.

شاید همین دلیل باشه که بعد از قرن‌ها، هنوز هم وقتی به خونه می‌رسیم، اولین کاری که دلمون می‌خواد بکنیم اینه که یه پیژامه‌ی نرم بپوشیم و کمی آروم بگیریم؛ درست همون کاری که مردم فلات ایران قرن‌ها پیش انجام می‌دادن.